Ruilverkaveling "Het Eendennest" 1950

Terug naar Historie

In de periode rond 1950 heeft het landschap aan de zuidkant van Waspik een grote verandering ondergaan. Het gebied, dat zich kenmerkte door moerassen en natte weilanden met veel slootjes, werd in cultuur gebracht en via de ruilverkaveling heringedeeld in rendabele percelen. Het aanzicht van het landschap veranderde van een met sloten doorsneden gebied met bomen en houtsingels in een kaal landschap met grote weilanden en landbouwpercelen. Vergelijkt u onderstaande detailkaartjes van het gebied rond de vijfsprong maar eens.
 

   


Een van de medewerkers van de toenmalige cultuurtechnische dienst,de heer F.H. (Frans) de Leur, heeft dit project in een uniek fotoalbum vastgelegd. Dit fotoalbum werd “geërfd” door een van zijn collega’s Bert Groenenboom. Bert vertelt hierover:

In 1972 ging Frans de Leur met pensioen bij de toenmalige Cultuurtechnische Dienst, waar hij meen ik vanaf het begin in 1935 als technisch ambtenaar dienst heeft gedaan in de uitvoering van ruilverkavelingen in Noord-Brabant. Omdat ik in Waspik woonde en ook meer dan 10 jaar bij dezelfde dienst werkte, "erfde" ik zijn fotoalbum. Hij hoopte dat op die manier zijn inspanningen voor de geschiedenis van de streek behouden zouden blijven.”
Bert heeft het fotoalbum bij gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Waspik overgedragen aan de Heemkundekring.

Ruilverkaveling “Het Eendennest” in de periode rond 1950

De Cultuurtechnische Dienst, thans Dienst Landelijk Gebied, is een uitvoerende dienst van het Ministerie van Landbouw, thans Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, die in de naoorlogse tijd de productieomstandigheden voor de landbouw moest optimaliseren. Niet-landbouwkundige zaken speelden bij de herinrichting een ondergeschikte rol.

In de ruilverkaveling "Het Eendennest" (zie kaartje hiernaast) is dan ook op rigoureuze schaal in het landschap ingegrepen. Zie ook de bovenstaande topografisch kaart met de situatie van rond 1940. Moerassen en houtsingels, die in dit gebied ruim aanwezig waren zijn omgevormd tot voor die tijd rendabele landbouwkavels. Hiervoor moesten de hoger gelegen zandgronden afgegraven (uitlagen geheten) worden.

De eigenaren van de gronden waaruit het zand gewonnen werd kregen daar niet alleen geen vergoeding voor, maar moesten in het algemeen nog betalen voor de verbetering van de productieomstandigheden. Doordat de gewassen op de lager gelegen gronden minder snel verdroogden, moest er voor deze verbetering betaald worden. Dat vond men erg onredelijk en de heer de Leur ondervond op dit punt veel weerstand in de streek. Later is er een wet gekomen die hiervoor wel een vergoeding kende. De heer de Leur was wel trots op de beplanting langs de Kloppersteeg en de Eendennestweg, die als "groene zoom" het verkavelde en kale landschap begrensde. Tot zijn spijt waren de twee peppels (zie foto standplaats 29), die na veel overleg in de plaatselijke commissie gespaard waren in 1972 toch verdwenen.

Een deel van de ruilverkaveling is de ontginning van de Moerassen door de DUW (Dienst Uitvoering Werken). Dit was werk dat zoveel mogelijk in handkracht moest worden gedaan om werkgelegenheid te scheppen. Uit de bijschriften van de foto's blijkt dat deze werken  onder de directie van de Grontmij stonden. De aldus in cultuur gebrachte gronden maakten deel uit van de ruilverkaveling, zodat deze kavels ook in de nieuwe toedeling meegenomen konden worden en uitruil met andere kavels in de ruilverkaveling mogelijk was. De directie van de ruilverkaveling was de Nederlandsch Heide Maatschappij, die zowel zelf werk uitvoerde als bestekken maakte voor aannemers. Grontmij (Grond- en Ontginnings­maatschappij) en Heidemij waren in die tijd de enige cultuurmaatschappijen die de directie voor ruilverkavelingen voerden. De Cultuurtechnische Dienst van het Ministerie van Landbouw was via de Plaatselijke Commissie opdrachtgever en verstrekker van de subsidie, die afhankelijk van de aard van het werk varieerde, maar toen toch vaak rond de 70% uitkwam.

Hoe kunt u de kaarten en de foto's bekijken? 

U bent nu op de speciale pagina met alle bijzonderheden over dit project en een aantal foto’s van mensen die daarbij betrokken waren. Op deze pagina kunt u een tweetal kaarten kiezen:

Voor de oude situatie van het gebied is een scan gemaakt van de top-kaart nr. 44 G 'S GRAVENMOER, schaal 1:25000. De kaart is verkend in 1934, gedeeltelijk herzien in 1941 en uitgegeven in 1947. Voor het gedeelte van de ruilverkaveling, meest buitengebied, zal deze kaart niet sterk afwijken voor de "oude" toestand omstreeks 1950.

Voor de huidige situatie is een scan gebruikt  van de Grote Provincie Atlas 1:25000 van Noord-Brabant/West van Wolters-Noordhoff Atlasproducties Groningen, tweede editie 1998 en daarvan een gedeelte van de kaartbladen 32 en 33. Deze kaarten van de Topografische Dienst zijn uitgegeven in 1993/1996.

De plaats waar een foto was gemaakt is aangegeven met een rood of blauw vierkantje, een pijl die de richting aangeeft waarin de foto gemaakt is en een standplaatsnummer. Als u op de kaart van de huidige situatie klikt op zo’n standplaatsnummer dan krijgt u de bijbehorende foto of foto’s uit het album te zien.
Op de kaart van de oude situatie staan die nummers ook, maar daar zijn ze niet geactiveerd. U kunt deze kaart als vergelijking gebruiken.

Bij de foto's heeft de maker (de heer de Leur) een toelichting gegeven. Die toelichting is door Bert Groenenboom aangevuld, dit commentaar staat altijd tussen haakjes. De huidige namen van de wegen en in een aantal gevallen de huidige huisnummers zijn gegeven om de standplaats te omschrijven. De omschrijving staat steeds onder de foto.

Naast de foto's die aan de standplaatsen op de kaart gekoppeld zijn, bevatte het album ook nog een aantal foto's van personen en kenmerkende activiteiten voor uitvoering van een ruilverkaveling. Via deze link kunt u die fotoserie bekijken. Een aantal bijzondere machines kunt u zien door hier te klikken.
Een heel bijzondere kaart is de werkkaart van de Margot-polder, daarop is goed te zien hoe het oorspronkelijke gebied doorsneden werd door talloze sloten en slootjes. Klik hier voor deze kaart.

 

Heeft u nog speciale herinneringen of een leuk verhaal over de ruilverkaveling?
Laat het ons weten met een email aan prikbord@goedespoorwaspik.nl  !

 

Terug naar Historie