Terug naar Historie

 

DE VEST, WASPIKS BOLWERK, TERUG IN HET LANDSCHAP

 

Ooit heeft in dit gebied een verdedigingswerk gelegen, een ‘retranchement’, onderdeel van de Zuiderwaterlinie. Dit oude verdedigingswerk herleeft weer in dit plan. Weliswaar niet via een nauwgezette reconstructie precies op de juiste plaats, maar de zigzaglopende aarden wal in het gebied is een wel duidelijk herkenbare verwijzing naar een groot obstakel dat eens een onderdeel was van militaire verdediging van ons land.

 

Het Retranchement van Waspik

Na in de 17e eeuw jarenlang door oorlogshandelingen te zijn geteisterd met alle ellende van dien, dacht ons land enige rust te krijgen. Echter de oorlogsdreiging bleef boven Europa hangen. Zo ook in 1701, de Spaanse Successieoorlog brak uit, waarbij een vijandelijke Franse aanval op de Republiek der Verenigde Nederlanden tot de mogelijkheid behoorde. Om dit tegen te gaan werd besloten tot het creëren van een Zuidelijke waterlinie, waardoor een brede strook land tussen Sluis en Grave onder water gezet kon worden. Een oprukkende vijand zou daardoor tegengehouden moeten worden. Hier en daar waren echter hoge zandruggen die niet onder water gezet konden worden. Over zo´n zandrug, waarop Waspik ligt, zou Geer­truidenberg bereikt kunnen worden. Om de vijand bij deze opening in de waterlinie toch tegen te houden werd het Waspikse retranchement aangelegd. Dat moest voorkomen dat de vijand over de hoge zandrug kon oprukken naar Geertuidenberg. Het lag op de plaats waar nu de Waspikseweg het dorp binnenkomt. Ook bij andere vestingsteden waren dit soort obstakels aangelegd om de vijand de doortocht onmogelijk te maken.

Het Retranchement, dat in 1702 werd aangelegd, bestond uit een zigzaglopende aarden wal met daarvoor een gracht. Op de wal waren vier werken gerealiseerd. Te weten: twee lunetten (soort driehoeken), in het midden met de uitstekende punt in de gracht en twee redoutes (vierkant met aarden wallen) aan de buitenkant. Geleidelijk werd alles verwaarloosd en in 1724 was er weinig meer van over.

 Na het uitbreken van de Oostenrijkse Successie­oorlog in 1740, waarbij de Republiek en Engeland als bondgenoten tegenover de Fransen stonden, leek de strijd zich aanvankelijk voor een belangrijk deel in de Lage Landen af te spelen. Om het Franse gevaar te keren werd in 1745 de waterlinie weer in stelling gebracht. Ook werd in 1746 in Waspik weer een nieuw verdedigingswerk gemaakt. Weer een gracht met een zigzaglopende aarden wal, maar nu met drie lunetten. De weg, het Kerkpad oftewel de huidige Schotse Hooglanderstraat en Spoor­straat liep tussen de eerste en tweede lunet door (gerekend vanaf het zuiden). Later heeft men er nog twee wallen haaks aan toegevoegd en zelfs twee wachthuizen.

 

Dertig jaar later was het weer mis. Toen in 1792 in Frankrijk de koning was afgezet en de   Republiek werd uitgeroepen maakte het Franse leger zich op om de leuze Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap overal te verbreiden, ook naar onze streken. Na de oorlogsverklaring in 1793 aan ons land kwam het leger naar het noorden en kon bijna ongestoord doormarcheren naar de rivieren. Dat kwam omdat de zuidelijke waterlinie niet werkte. Voor de Nederlandse verdediging wilde men wel een strook land tussen Bergen op Zoom en Grave onder water zetten, maar het lukte niet. Het Franse leger marcheerde dan ook zonder noemenswaardige tegenstand door naar Geertruidenberg. De Fransen bleven niet lang in onze streken. Na een maand vertrokken ze weer richting Rijssel omdat een Frans leger bij Neerwinden (veertig kilometer ten oosten van Brussel) verpletterend was verslagen.

 

Lang duurde die rust echter niet want halverwege 1794 rukten de Fransen al weer naar ons land op. Wederom zou de zuidelijke waterlinie een inval moeten verhinderen. Een bevel tot inundatie werd afgegeven. Tegelijkertijd werden de verdedigingswerken van Waspik weer in staat van verdediging gebracht. Twee bataljons infanterie kwamen naar Waspik en legerden zich achter het retranchement. Daarbinnen werden 28 kanonnen geplaatst. In het schootsveld van die kanonnen stonden huizen en boerderijen waarachter de vijand zich zou kunnen schuilhouden. Om dit te voorkomen werden in de eerste tweehonderd meter van wat nu de Schotse Hooglanderstraat is, 28 grote en kleine woningen afgebrand en gesloopt. Of de mensen het er mee eens waren of niet, jammer maar het land moest verdedigd worden. De mensen die geen dak meer boven het hoofd hadden moesten het maar zien te redden.

Tot december 1794 lagen de Franse troepen vast voor de waterlinie. Maar het begon te vriezen en op 27 december 1794 vroor het zo hard dat de vijand over het ijs achter het verdedigingswerk kon komen en zo de bezetting uitschakelde. Dit leidde uiteindelijk tot het einde van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Het retranchement raakte geleidelijk aan weer in verval.

In 1832 begon men opnieuw met de bouw van een verdedigingswerk. Nu met slechts één lunet en een korte en lange aarden wal. U ziet het op de schets hiernaast. In de linker flank was een kruitmagazijn. Maar rond 1880 was alles verdwenen.

 

De verdedigingswerken waren behoorlijk groot, wel ruim 800 meter. Het begon ten zuiden van de tegenwoordige Schotse Hooglanderstraat en liep door tot een stuk ten  noorden van wat nu het Halvezolenpad is. Het Retranchement liep van zuidwest (waar nu nog een deel van de gracht is en die in Waspik nog altijd als ´De Vest´ wordt aangeduid) naar noordoost.

 

Wanneer u nu door het Plan De Vest wandelt of fietst kijkt u misschien met andere ogen naar het gehele plan met de aarden wallen.

Hier leest u over het Projekt dat vooraf ging aan de opening.

Lees hier het verslag van de opening van het natuurgebied op 12 september 2009.

 


Terug naar Historie

Hebt u vragen over deze informatie? Stuur dan een email naar prikbord@goedespoorwaspik.nl